Warto zobaczyć

Hrubieszów

Hrubieszów jest najdalej na wschód wysuniętym miastem Polski. Jest położony nad rzeką Huczwą, w Kotlinie Hrubieszowskiej. Leży na terenie Nadbużańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. W okolicach miasta znajdują się liczne wczesnośredniowieczne cmentarzyska, kurhany i inne odkrycia archeologiczne.
W Hrubieszowie urodził się słynny polski pisarz Bolesław Prus, pracowali tu m.in.: Stanisław Staszic, Bolesław Leśmian i prof. Wiktor Zin.
W miejscu późniejszej osady Rubieszów początkowo istniał gród obronno-handlowy, wzniesiony nie później niż w 1254 roku, na wyspie otoczonej wodami rzeki Huczwy, przy skrzyżowaniu ważnych w średniowieczu szlaków handlowych, prowadzących z Chełma do Bełza i Włodzimierza Wołyńskiego, w kierunku Zawichostu, i dalej – na Mazowsze. Prawdopodobnie od około połowy XIII wieku, na niewielkim wzniesieniu w dolinie Huczwy, rozwijała się tu osada należąca do Księstwa Halicko-Włodzimierskiego. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1255 roku i odnosi się do Daniela – księcia halicko-włodzimierskiego, który w lasach w pobliżu osady upolował sześć dzików. Po 1366 roku osada ta, wraz z całą Rusią Czerwoną, znalazła się w granicach Polski.

Prawa miejskie Rubieszów otrzymał w 1400 roku od króla Władysława Jagiełły. Miasto szybko rozwijało się, stając się wkrótce ważnym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym. Od samego początku istnienia miało charakter wieloetnicznego i wielowyznaniowego ośrodka, zamieszkiwanego przez wyznających katolicyzm Polaków, prawosławnych Rusinów, oraz Żydów. Dynamiczny rozwój miasta został zahamowany przez wojny z przełomu XVII i XVIII wieku, podczas których Rubieszów był wielokrotnie niszczony, m.in. przez Tatarów (w latach: 1498, 1500, 1502, 1506, 1519, 1526, 1640 i 1672), Kozaków Chmielnickiego (1648), wojska kozacko-moskiewskie i wojska Rakoczego, a także przez wojska szwedzkie. W latach 30. XVIII wieku Rubieszów został odbudowany i odzyskał silną pozycję, jednakże już w 1736 roku miasto zostało zniszczone w wyniku pożaru. Po pierwszym rozbiorze Rubieszów stał się częścią zaboru austriackiego, po 1809 roku – przemianowany na Hrubieszów – został włączony do Księstwa Warszawskiego, a później – do Królestwa Polskiego. W wieku XIX miasto przeżywało okres szybkiego rozwoju gospodarczego, znacząco wzrosła też liczba mieszkańców. Rozwój miasta wspierał w tym okresie m.in. ksiądz Stanisław Staszic, założyciel Towarzystwa Rolniczego, będącego pierwszą w Europie spółdzielnią. Około połowy XIX stulecia Hrubieszów stał się drugim co do wielkości (po Lublinie) miastem guberni lubelskiej. Działały tu liczne młyny parowe i wodne, olejarnie i octownie, a także browar i warzelnia miodu. W mieście rozwijało się rzemiosło, przemysł oraz handel, pozostający głównie w rękach kupców żydowskich. Działały tu cztery państwowe szkoły elementarne, trzy szpitale (św. Jadwigi, św. Edmunda i szpital żydowski) oraz dwa przytułki dla starców.

Po wybuchu II wojny światowej Hrubieszów został zajęty najpierw przez wojska niemieckie, a następnie przez wojska sowieckie. Sowieci opuścili miasto w październiku, a Hrubieszów został ponownie zajęty przez Niemców. W czerwcu 1940 roku w mieście utworzono getto, do którego wsiedlono Żydów z Hrubieszowa i okolic. Likwidacja getta trwała od czerwca 1942 roku do września 1943 roku. W tym czasie wszystkich Żydów z hrubieszowskiego getta przewieziono do obozu zagłady w Sobiborze.
Hrubieszów został wyzwolony przez wojska radzieckie w lipcu 1944 roku.
W latach PRL Hrubieszów był ważnym ośrodkiem administracyjnym dla rolniczego regionu posiadającego czarnoziemy – najlepsze w Polsce gleby pszenno-buraczane. Rozwijało się tu także przetwórstwo rolno-spożywcze oraz jedyna w kraju fabryka lnu („Hakon”). Zmiany polityczno-gospodarcze, jakie nastąpiły po 1989 roku, przyniosły znaczące pogorszenie rolnictwa i przemysłu w regionie. Sytuację poprawiło przyłączenie Polski do Unii Europejskiej, które uczyniło z Hrubieszowa jeden z najdalej na wschód wysuniętych ośrodków Wspólnoty, zajmujący się m.in. obsługą ruchu granicznego.

Najważniejsze zabytki

Diecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Sokalskiej
W skład zabytkowego zespołu wchodzi:
– cerkiew murowana (obecnie kościół) zbudowana w latach 1795-1828
– plebania drewniana, pocz. XX w.
– dzwonnica I, XIX
– dzwonnica II, kon. XVIII
– cmentarz, kon. XVIII, kon. XIX

Na wysokiej skarpie nad Huczwą znajduje się dawna cerkiew grekokatolicka z końca XVIII wieku, w 1875 roku przekształcona na cerkiew prawosławną, a w 1918 roku rekoncyliowana na kościół rzymskokatolicki pw. Św. Stanisława Kostki. Obecnie mieści się tam Diecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Sokalskiej nad którym opiekę sprawują oo. Bernardyni. Cudowny obraz Matki Bożej Sokalskiej przez wieki odbierał cześć w miejscowości Żwirka (część miasta Sokal) w kościele oo. bernardynów. 8 września 1724 r. słynący łaskami obraz został ukoronowany przez arcybiskupa lwowskiego Jana Skarbka. Był czwartym obrazem koronowanym na prawie papieskim na ziemiach Rzeczypospolitej, po obrazie Matki Bożej Częstochowskiej, obrazie Matki Bożej Trockiej i obrazie Matki Bożej Kodeńskiej. Po II wojnie światowej obraz został przewieziony do kościoła bernardynów w Krakowie, a od 2002r. znajduje się w Hrubieszowie.

 


Diecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Sokalskiej

Cerkiew prawosławna pw. Zaśnięcia NMP
Jedna z nielicznych ciągle czynnych cerkwi w regionie. Zbudowana w 1873 r.na miejscu rozebranego w 1785 r. kościoła parafialnego. Jest to typowa budowla sakralna z drugiej połowy XIX w., budowanych na polecenie władz carskich w stylu rosyjsko-bizantyjskim. Zbudowana na planie krzyża, z ośmiokątną wieżą dzwonnicą, półokrągłym prezbiterium oraz dwoma bocznymi skrzydłami. Zwieńczona jest trzynastoma typowymi cebulastymi kopułami: jedną nad dzwonnicą, pięcioma w tradycyjnym układzie nad centralną częścią nawy głównej, trzema nad każdym ze skrzydeł oraz jedną nad prezbiterium. Jest jedyną w Polsce i drugą w Europie cerkwią z trzynastoma kopułami.

 

Cerkiew prawosławna pw. Zaśnięcia NMP

Kościół rzymsko-katolicki p.w. Matki Bożej Nieustajacej Pomocy
Kościół został wybudowany przez władze carskie razem z koszarami w latach 1903-1905, po odzyskaniu niepodległości w okresie międzywojennym był tu rzymsko – katolicki kościół garnizonowy dla 2 Pułku Strzelców Konnych. W czasie okupacji Niemcy z kościoła zrobili stajnię dla koni i magazyny dla wojsk niemieckich. W latach 1944-1953 służył celom religijnym zarówno dla wojska jak i ludności cywilnej. Zamknięty przez władze komunistyczne i przekazany między innymi na magazyn słomy, sienników. Wojsko korzystało z budynku, ale go nie remontowało. Dach przeciekał, co sprawiło, że budynek w zawrotnym stanie uległ dewastacji, okna zostały powybijane, rzeźbione drzwi zastąpiono deskami. Na dachu rosły brzozy grubości nogi, a korzenie drzew rozsadzały mur kościoła. Władze państwowe kilkakrotnie przymierzały się do zburzenia kościoła. Od roku 1969 rozpoczęto starania o odzyskanie odbudowę kościoła. Te starania o odzyskanie prowadził ks. Stanisław Chomicz – ówczesny wikariusz. Pisano listy do I Sekretarza KC, do premiera, ministra Obrony Narodowej, władz wojewódzkich, Prymasa Polski i wielu innych, którzy mogli zrobić coś w tej sprawie. Niestety wszyscy odpowiadali, że trzeba czekać. Po 11 latach usilnych starań mieszkańców Hrubieszowa, a w tym dzięki szczególnej pomocy prof. Wiktora Zina, ówczesnego wiceministra kultury, oddano kościół ale w stanie totalnego zniszczenia. Z dawnego wyposażenia zostały tylko dwa żyrandole. Przystąpiono do kapitalnego remontu. 27 VI 1982 r. Biskup Pomocniczy prof. dr Piotr Hemperek w czasie uroczystości odpustowej odczytał dekret Biskupa Lubelskiego o utworzeniu w Hrubieszowie Parafii p.w. MBN Pomocy, dokonując rekonsekracji odzyskanego kościoła. Pierwszym proboszczem tej Parafii był Ks. Kan. Stanisław Chomicz. 27 lipca 1983 r. przejął obowiązki proboszcza ks. Andrzej Puzon, funkcję tą sprawuje do dnia dzisiejszego.

Zespół Klasztorny Dominikanów
– kościół (obecnie par. św. Mikołaja Bpa) murowany 1736-1750
– dzwonnica murowana z 2. połowy XIX w.
– klasztor (obecnie LO) 1736-1766, przebudowany na szkołę ok. 1827, rozbudowany 1921

Kościół i klasztor wzniesiono w latach 1736-1766 na miejscu wcześniejszego kościoła drewnianego. Wzniesiony w stylu barokowym kościół jest niedużą budowlą o rozkładzie trójnawowym i skromnym wystroju. Wnętrze głównie w stylu rokoko. Znajduje się tutaj popiersie Stanisława Staszica. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w metalowej sukience. W XVIII w. uważany za cudowny. Obok kościoła znajduje się czworoboczna murowana dzwonnica z drugiej połowy XIX w. Do kościoła przylega budynek dawnego klasztoru Dominikanów.
Zbudowany na planie litery L razem z kościołem, po kasacie klasztoru w 1827 r. został przebudowany na szkołę i taką funkcję sprawuje do dzisiaj.

 


Zespół Klasztorny Dominikanów

Zespół dworski „Du Chateau”
– dwór (obecnie Muzeum im. St. Staszica) murowany 1791,
– oficyna I (wsch.), 1941
– oficyna II (zach.), poł. XIX
– ogród, 1791, XIX, XX
– ogrodzenie, poł. XIX

Dwór Du Chateau jeden z najciekawszych zabytków Hrubieszowa, nazwany tak od znanej hrubieszowskiej rodziny, wywodzącej się od żołnierza napoleońskiego, do której należał przez wiele dziesięcioleci. Centralna część dworu została wzniesiona na miejscu dawnego hrubieszowskiego zamku w roku 1791. Jest to budowla parterowa, nakryta mansardowym dachem. Z piętrową częścią centralną ozdobioną czterokolumnowym portykiem wgłębnym. Do pierwotnego dworu przylegają zbudowane później (prawe około 1860 r. a lewe w 1941 r.) prostokątne skrzydła. Po wojnie mieściła się tutaj placówka NKWD. Obecnie w budynku mieści się Muzeum im. ks. Stanisława Staszica, Publiczna Biblioteka Powiatowa im. prof. Wiktora Zina oraz Towarzystwo Regionalne Hrubieszowskie.

 


Zespół dworski Du Chateau
Zespół dworski Golakowskich
– dwór, nastepnie sejmik powiatowy, budynek murowany z 2 połowy XIX w.
– ogród z drugiej połowy XIX w.

Kolejną reprezentacyjną budowlą Hrubieszowa jest Dworek Golakowskich, murowany, parterowy budynek z czterokolumnowym portykiem od frontu, którego nazwa pochodzi od nazwiska pierwszych właścicieli, rodziny lekarza Władysława Golakowskiego. W późniejszym czasie znajdował się tam Wydział Powiatowy Sejmiku Hrubieszowskiego, następnie apteka, obecnie odrestaurowany dwór znajduje się w rękach prywatnych i mieszczą się w nim kancelaria notarialna i gabinety lekarskie.

 


Zespół dworski Golakowskich
Zespół Pałacowy Kiesewetterów
– pałac, pierwsza połowa XIX w., przebudowany w XX w.
– ogród, 2 połowa XIX w.

Pałac Kieseweterów, to klasycystyczna budowla z I połowy XIX wieku, która zachwyca wachlarzowymi schodami. Z miejscem tym wiąże się postać Bogumiły Kiesewetter z Wiśniewskich, która w 1910 roku założyła pierwszą polską drukarnię w Hrubieszowie.

 


Zespół Pałacowy Kiesewetterów
Plebania Rzymsko-Katolicka
Budynek murowany, wybudowany w 1746 r., przebudowanany na przełomie XIX i XX w, obecnie w remoncie. Dzieje starej plebanii parafii św. Mikołaja łączą się z życiorysem wielkiego pisarza Bolesława Prusa, który w tym właśnie budynku przyszedł na świat 20 sierpnia 1847 r.

 


Plebania Rzymsko-Katolicka

Kramy „Sutki”
Przykładem licznych śladów wielonarodowości i wielokulturowości miasta jest wąska uliczka w centrum miasta do złudzenia przypominająca handlowe dzielnice miast południa i Bliskiego Wschodu a to ze względu na charakterystyczne kramy o niezwykłej architekturze. Kramy te zwane „sutkami” od arabskiego słowa suk, które oznacza targowisko mieściły się w dwóch rzędach murowanych budynków, oddzielonych wąską uliczką po środku. Miejsce to pomimo upływu czasu i ciągłych przeobrażeń do dzisiaj spełnia swoją handlową funkcję. Lata II Wojny Światowej poprzez masową zagładę ludności żydowskiej przyniosły kres temu unikalnemu folklorowi, a o ich wielowiekowej obecności w Hrubieszowie świadczą nieliczne już zabudowania i pomnik upamiętniający holokaust na miejscowym Kirkucie.

Dawny Syndykat Rolniczy
Dawny Syndykat Rolniczy z 1920 roku – budynek murowany, piętrowy, zbudowany w stylu późnej secesji, jedyny tego typu obiektem zarówno w Hrubieszowie jak i na zamojszczyźnie. W budynku tym w latach 1934 – 1936 mieszkał mjr. H. Dobrzański słynny „Hubal” ówczesny kwatermistrz 2 Pułku Strzelców Konnych. Obecnie mieści się tutaj siedziba Fundacji Kultury i Przyjaźni Polsko – Francuskiej im. Stefana i Krystyny Du Chateau.

Dworek, 2 poł. XIX – Hrubieszów, ul. Czerwonego Krzyża 18a
Jest to typowy podmiejski dworek drewniany o konstrukcji zrębowej, otynkowany. Zbudowany na planie zbliżonym do kwadratu, parterowy, z czterospadowym dachem obecnie krytym blachą. Na elewacji południowej ganek na osi wsparty na dwóch kolumnach.

Dworek, 2 poł. XVIII – Hrubieszów, ul. Krucza 12
Jest to jeden z najstarszych zachowanych drewnianych budynków Hrubieszowa. Budynek zbudowany w konstrukcji zrębowej, obecnie z dachem kopertowym pokrytym gontem. Prostokątna bryła budynku przełamana czterokolumnowym gankiem na elewacji frontowej

Szkoła, kon. XIX – Hrubieszów, ul. Partyzantów 11
Wybudowany dla oficera wojsk carskich, potem przystosowany na potrzeby szkolne. Budynek prostokątny o konstrukcji zrębowej, oszalowany , wzbogacony o czterokolumnowy ganek z wysokim dwuspadowym dachem.

Dom Lekarzy Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego, poł. XIX – Hrubieszów, ul. Piłsudskiego 9
Obiekt wybudowany jako dwór na potrzeby lekarzy pracujących dla Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego. Posiada typową konstrukcję zrębową, oszalowany. Bryła prostokątna z gankiem wspartym na czterech kolumnach.

Zespół szpitala powiatowego im. św. Jadwigi, 2 poł. XIX – Hrubieszów, ul. Piłsudskiego 11
– szpital powiatowy im. św. Jadwigi, 2 poł. XIX
– kaplica, 2 poł. XIX

Gmach szpitala wybudowano w roku 1858 a po 26 latach dobudowano do niego szpitalną kaplicę. Elewacje budynku ściśle nawiązują do typowej architektury ruskiej. Budynek piętrowy, murowany z cegły podpiwniczony z bocznymi aneksami. Na dziedzińcu starego szpitala obecny starodrzew.

Dworek, kon. XIX – Hrubieszów, ul. Staszica 9
Wzniesiony jako typowy podmiejski dworek w 1874 r. Wymurowany z cegły, na planie zbliżonym do kwadratu. Ganek na osi budynku wsparty na murowanych filarach. Obecnie po generalnym remoncie.

 

Dworek, 1831 – Hrubieszów, ul. Staszica 12b
Dworek autorstwa Nosalskiego murowany z cegły, na planie prostokąta z gankiem na elewacji frontowej wspartym na dwóch kolumnach. Parterowy, podpiwniczony, zachowany detal architektoniczny – w naczółku portyku półkoliste okno.

Dom, 1825 – Hrubieszów, ul. Targowa 7
Budynek wzniesiony jako jeden z wielu hrubieszowskich domów zajezdnych. Pierwotnie jako część całego kompleksu mieszkalno – usługowo – handlowego. Do dziś nie przetrwała żadna z trzech oficyn. Prostokątny budynek główny, murowany z cegły, piętrowy , podpiwniczony. Na chwilę obecną śladowo zachowane pozostałości detali architektonicznych takie jak : Lizeny flankujące bramę, gzyms kordonowy, arkadowe nadproża parteru i gzyms koronujący kostkowy.

Dom, 1 poł. XIX – Hrubieszów, pl. Wolności 8
Jedna z piękniejszych kamienic zdobiąca kiedyś centrum miasta. Dom rodzinny Henrego Orensteina – znanego i cenionego w świecie wynalazcy i pokerzysty światowej sławy.

Kamienica wybudowana w centrum starego rynku w dwóch etapach, pierwotnie piętrowa, po rozbudowie zyskała dodatkowe piętro. Budynek murowany z cegły, podpiwniczony. Dach zbliżony do kopertowego. Elewacja wzbogacona balkonami. Śladowe pozostałości bogatej kiedyś ornamentalistyki zewnętrznej.

 

Gmina Dołhobyczów

Gmina Dołhobyczów znajduje się w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, a południowej powiatu hrubieszowskiego, przy granicy z Ukrainą. Położona jest na terenie Kotliny Hrubieszowskiej i Grzędy Sokalskiej, wchodzących w skład Wyżyny Zachodniowołyńskiej. Gmina, typowo rolnicza, zajmuje obszar ok. 21400 ha. Ze względu na walory przyrodnicze i historyczne tereny te można bez wahania nazwać „krainą żyznych czarnoziemów i urokliwych zabytkowych cerkwi”. Pograniczne położenie zaowocowało bogatą historią tych okolic oraz licznymi interesującymi zabytkami. Zmienna była przynależność państwowa tego rejonu. Ziemie te przechodziły różne koleje losu, często były niszczone, jak choćby podczas dwóch wojen światowych. Mieszkali tu obok siebie Polacy, Rusini, Ukraińcy, Żydzi, Austriacy, a w wieku XVII nawet Tatarzy. Mieszały się kultury, języki, obyczaje. Funkcjonowały różne religie i wyznania. Wszystko to stało się obecnym bogactwem tych terenów. Zachwycić się, można również tutejszą przyrodą i krajobrazami. Z całą pewnością ten kto odwiedzi, gminę Dołhobyczów, pozna jej historię, zabytki i ciekawe zakątki, nie będzie żałował przyjazdu tutaj. Warto odkryć tę, mało jeszcze znaną, położoną na uboczu, spokojną, świetną dla wypoczynku, okolicę.

Zabytki gminy Dołhobyczów:

Chłopiatyn
cerkiew greckokatolicka drewniana z 1863-1864 r. pw. Ducha Świętego obecnie użytkowana jako kościół rzymskokatolicki.

Dłużniów
– cerkiew greckokatolicka drewniana z 1882 r. pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, obecnie użytkowana jako kościół rzymskokatolicki
– przycerkiewna brama i dzwonnica, murowane z pocz. XX w
– cmentarz greckokatolicki z I poł. XIX w.

Dołhobyczów
– kościół parafialny, rzymskokatolicki, murowany, neogotycki z 1911-1914 r. pw. Matki Boskiej Częstochowskiej
– cerkiew prawosławna, murowana, wybudowana w stylu bizantyjskim z 1904 r. pw. św. Symeona Słupnika
– cmentarz prawosławny, poprzednio greckokatolicki z pocz. XIX w
– wzgórze pocerkiewne z pozostałościami dawnego cmentarza przyświątynnego z XV-XIX w
– pałac murowany, późnoklasycystyczny, wybudowany w 1837 r na bazie istniejącego wcześniej dworu
– oficyny pałacowe, murowane, północna i południowa z I poł. XIX w
– stajnia – powozownia, murowana, wybudowana w kształcie zameczku, z I poł XIX w
– spichlerz, murowany z I poł XIX w
– dom administratora, tzw. rządcówka, murowany, z II poł. XIX w
– grobowiec póżnoklasycystyczny z I poł. XIX w. usytuowany na terenie parku
– park z I poł XIX w
– kapliczka murowana z 1858 r
– figura Matki Boskiej z 1905 r.
– Gołębie – pałac murowany z 1902 r
– park z XVIII/ XIX w
– cmentarz prawosławny, wcześniej greckokatolicki, z II poł. XIX w.

Horoszczyce
– cmentarz prawosławny dawniej greckokatolicki z XVIII/XIX w.

Kadłubiska
– park podworski z XVIII- XIX w.

Kościaszyn
– kaplica, drewniana, pw. św. Jana Nepomucena, z 1889 r.

Liski
– cerkiew greckokatolicka, drewniana, pw. św. Jana Chrzciciela, z 1872-1875 r. obecnie kościół rzymskokatolicki
– dzwonnica murowana z lat 30-tych XX w
– kaplica murowana, pw. św. Floriana, z 1846 r
– dawny cmentarz przycerkiewny

Myców
– cerkiew greckokatolicka, drewniana, pw. św. Mikołaja z 1865 r,
– kaplica grobowa rodziny Hulimków z 1900 r.,
– cmentarz przycerkiewny z XVI- XIX w,
– cmentarz greckokatolicki z XIX- XIX w.

Oszczów
– pozostałości ziemne z dworu obronnego, z XVI-XVII w
– kościół rzymskokatolicki, pw. św. Barbary, parafialny, drewniany z 1949-1952 r wzniesiony na fundamentach świątyni z XVIII, zachowany skarbiec kościelny z 1746 r
– dwór murowany z II poł XVIII w
– cmentarz rzymskokatolicki z pocz. XIX w
– cmentarz przykościelny z XV- XIX w
– cmentarz prawosławny z II poł. XIX w.

Sulimów
– cerkiew greckokatolicka, drewniana, pw. św. Jana Ewangelisty, z 1867 r. obecnie kościół rzymskokatolicki.

Wyżłów
– cerkiew greckokatolicka, murowana pw. św. Mikołaja, z 1910 r
– cmentarz greckokatolicki z pocz. XX w

Żniatyn
– kościół rzymskokatolicki, murowany, barokowy, pw. św. Michała Archanioła, z 1790 r
– cmentarz przykościelny z końca XIX w.

Ciekawostki:

W Dołhobyczowie w XV mieszkali tzw. służkowie -ludność zajmująca się rolnictwem, zobowiązana do służby wojskowej na prawie lennym.
– Przebudowy dworu dołhobyczowskiego na pałac, w roku 1837 dokonał Antonio Corazzi wybitny architekt pochodzenia włoskiego, autor między innymi pałacu Mostowskich, pałacu Staszica, Teatru Wielkiego w Warszawie.
– W latach 1847- 1868 właścicielem dóbr dołhobyczowskich był baron Edward Rastwiecki, historyk sztuki, kolekcjoner, geograf, działacz kulturalny, autor publikacji naukowych, odznaczony licznymi wyróżnieniami w uznaniu za swoją działalność. Ulokował w swojej rezydencji (rozbudowanej w 1837 r), w Dołhobyczowie bogate zbiory malarstwa, przedmiotów rzemiosła artystycznego, archiwalia. Obecnie jego podzielone kolekcje znajdują się w Muzeum Narodowym w Poznaniu oraz na Uniwersytecie Jagiellońskim.
– W wieku XVII i XVIII w Dołhobyczów należał do rodu Skrzetuskich, krewniaków Mikołaja Skrzetuskiego, będącego pierwowzorem postaci głównego bohatera powieści „Ogniem i mieczem”, H. Sienkiewicza.
– W XIX w. w Dołhobyczowie funkcjonowało przejście graniczne między Imperium Rosyjskim a Cesarstwem Austriackim.
– Na przełomie roku 1918 i 1919 w Dołhobyczowie oraz jego okolicy przebywał znany poeta Władysław Broniewski, który wówczas brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej. Podczas tej wojny, w bitwie pod Dołhobyczowem, walczył 1 pułk ułanów później przemianowany na 1 pułk szwoleżerów (im. Józefa Piłsudskiego).
– Kościół w Dołhobyczowie ufundowała rodzina Świeżawskich w podzięce,za zezwolenie Stolicy Apostolskiej na małżeństwo Stefana Świeżawskiego z jego siostrą stryjeczną.
– W II poł XVII w w Wólce Poturzyńskiej mieszkał Aleksander murza Kryczyński pułkownik tatarski na służbie Rzeczypospolitej. Postrach sąsiadów. Toczył wojnę prywatną z Mikołajem Rulikowskim, właścicielem pobliskich Kadłubisk. Kryczyński był przywódcą Lipków zbuntowanych Tatarów polskich, którzy w roku 1672 przeszli na stronę Turcji. Jego osoba pojawia się na kartach „Pana Wołodyjowskiego”, ostatniej części sienkiewiczowskiej Trylogii, pewne zaś cechy dzieli także z Azją Tuhajbejowiczem, postacią z tejże powieści.
– W XV w. tereny obecnej gminy Dołhobyczów, należały do Księstwa Bełskiego, później do województwa bełskiego. W XIX w. północna ich część znajdowała się w Królestwie Polskim, w zaborze rosyjskim, zaś południowa w Galicji, w zaborze austriackim.
– Cerkiew w Dłużniowie jest jedną z największych cerkwi drewnianych w Polsce.
– W Chochłowie znajduje się rezerwat susła perełkowatego.
– Parafię i kościół rzymskokatolicki w Oszczowie ufundowali i uposażyli okoliczni rycerze, właściciele tutejszych dóbr, w 1468 r.
– W Żabczu zamieszkiwali rodzice słynnego pisarza Bolesława Prusa (Aleksandra Głowackiego). Ojciec autora „Lalki”, i „Faraona”, pracował w tutejszym majątku jako oficjalista.
– Od ok. 1830 r. właścicielem wsi Żabcze był Tytus Wojciechowski przyjaciel Fryderyka Chopina.
– Na terenie gminy występują liczne stanowiska bobra europejskiego.
– W Przewodowie odnotowano liczne znaleziska archeologiczne z okresu wpływów rzymskich (I–IV wne).
– W rejonie miejscowości Gołębie (dawniej Hołubie) Bug staje się rzeką graniczną między Polską, a Ukrainą.
– W 1996 r. powstał Dołhobyczowski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 7307,5 ha obejmujący część terenu gminy Dołhobyczów oraz gminy Mircze.

 

Gmina Mircze

Miejscowość Mircze będąca siedzibą władz gminnych leżała niegdyś w staropolskim powiecie bełskim. Około roku 1413 – 1420 została odebrana miejscowym książętom za nie złożenie hołdu królowi Władysławowi Jagielle i zwrócona im dopiero w roku 1430. Przed rokiem 1445 wieś znalazła się w posiadaniu Wojciecha z Gostomi z Ziemi Rawskiej, a następnie podkomorzego bełskiego Gotarda z Mirczowa. W roku 1458 Mircze otrzymał Jan Tęczyński. Nadanie wsi dla Jana Tęczyńskiego jednak nie zostało zrealizowane a w latach 1450 – 1484 właścicielem Mircza był Wojciech Mirecki. w roku 1531 wieś Mircze należała do katolickiej parafii w Nabróżu. W 1578r. rejestr poborowy notował kilku właścicieli Mircza: Szymon Mirecki, Jerzy Mirecki, Jan Laskowski, Jan Mirecki. Mircze kilku właścicieli miało do 1825 roku kiedy to za 260000 złp wieś kupił Wincenty Rulikowski. W 1845 roku Władysław Rulikowski zakłada w Mirczu cukrownię, fabryka zajmowała 7 morgów ok 4 hektary. Po Władysławie Mircze odziedziczył syn Wincenty. W 1915 roku dwór i cukrownia została spalona przez wycofujące się wojska rosyjskie, ruiny budynków zostały rozebrane po 1930 roku. Park dworski wycięto w 1945 roku.
Gmina Mircze leży we wschodniej części Polski w malowniczym zakątku powiatu hrubieszowskiego, w widłach rzek Huczwy i Bugu.
Od wschodu jej naturalną granicę stanowi rzeka Bug, zachodnia część gminy leży w dolinie Huczwy, przechodzącej w Padół Zamojski. Południowa część gminy leży w Grzędzie Sokalskiej, natomiast strona północna leży na Wyżynie Zachodnio-Wołyńskiej. Takie położenie gminy oraz ogromne możliwości produkcyjne, a także czysta ekologicznie żywność stwarzają doskonałą bazę dla agroturystyki.
Duże kompleksy leśne, czyste środowisko naturalne, piękne krajobrazy i produkcja zdrowej żywności to wszystko może przyczynić się do powstawania nowych gospodarstw agroturystycznych na terenie gminy.
Licznie występujące tu zabytkowe obiekty z XVI, XVII i XIX wieku to dodatkowe atuty umożliwiające rozwój funkcji turystycznych i wypoczynkowych. Atrakcyjne wycieczki piesze, rowerowe, samochodowe umożliwiają zapoznanie z urokliwą przyrodą i zabytkami. Atutem miejscowej oferty turystycznej są stawy pełne ryb, rzeka Bug obfitująca w olbrzymie ryby, lasy są atrakcją dla zbieraczy runa leśnego i myśliwych.

Zabytki

Kopiec ziemny – kurhan – stanowisko archeologiczne nr 21/139/89-95.
Pojedynczy kurhan w Koloni Kryłów jest jednym z nielicznych stosunkowo dobrze zachowanych pradziejowych obiektów tego typu na terenie kotliny hrubieszowskiej. Nasyp kopca przez wiele lat był w granicach uprawy rolnej, mimo to jego wysokość sięga 1,5 m i średnica 20 m. Kurhan ten najprawdopodobniej kryje pochówki kultury ceramiki sznurowej z okresu neolitu. Obiekt ten jest ważnym elementem dziedzictwa kulturowego.

Kościół parafialny p.w Narodzenia NMP, Dzwonnica,Drzewostan w okolicy ogrodzenia, 3 kapliczki w narożach.
Parafia w Kryłowie istniała już w XV wieku należy do najstarszych na tych terenach. Obecny kościół wniesiono z fundacji Anieli Chrzanowskiej jako piąty w tym miejscu. Poprzednie powstały kolejno w XV w. 1637, 1695 i 1754 r. jako kościoły drewniane. Architektura kościoła szczególnie wewnątrz wykorzystuje formy charakterystyczne dla popularnego wówczas neogotyku.

 


Kościół parafialny p.w Narodzenia NMP

Fragment ogrodzenia klasztoru reformatów, Pozostałość ogrodów klasztornego reformatów w Kryłowie.
Kościół i klasztor księży reformatów istniał w Kryłowie w latach 1757 – 1808, z nadania ówczesnego właściciela miasteczka pułkownika Iżewskiego. Pozostałości zespołu jest obecnie klasztorny ogród, otoczony murem ceglanym. Jest on jednym z nielicznych ogrodów klasztornych zachowanych w granicach historycznych.

 

Fragment ogrodzenia klasztoru reformatów

Pozostałości bastei zamkowej
Zamczysko w Kryłowie położone na gruntach gromadzkich, datowane na okres średniowieczny, będące jednym z punktów osadniczym Lubelszczyzny, z tego okresu. Zamek przekształcony został w XVI wieku i umocniony murowanymi fortyfikacjami, z których zachował się narys obwodu i ruiny bastei. Całość stanowi rzadki i szczególnie cenny przykład zamku nawodnego na planie trójkąta.

 

Brama z domkiem odźwiernego, Park dworski.
Park w Kryłowie jest częścią byłego dworskiego parku krajobrazowego i jego resztką dawnego założenia, przedstawia duża wartość w kompozycji przestrzennej osady. Zachowana brama wjazdowa wraz z domkiem odźwiernego jest jednym tego rodzaju obiektem na terenie województw i stąd też ma szczególne znaczenie dla historii rozwoju założeń parkowych na obszarze Zamojszczyzny.

 

Cmentarz grzebalny, kaplica, nagrobki i drzewostan.
Cmentarz, ob. wyznania rzym- kat., d. grecko-kat. i prawosławnego założony został w I pół. XIX w. Główny element planistyczny stanowi aleja, na osi której umieszczono kaplicę mur.(1855-59) i kopiec ziemnym z żeliwnym nagrobkiem (1837) Drzewostan cmentarny, składa się w przeważającej części z modrzewi, świerków i brzóz, rośnie w dłuż alejek oraz towarzyszy grobom.

Dzwonnica w Kryłowie.
Dzwonnica usytuowana w narożu północno – zachodnim ogrodzenia. Murowana, otynkowana, dwukondygnacyjna na rzucie wydłużonego prostokąta, kryta dachem dwuspadowym ( pokryta blachą) z sygnaturką. Pierwsza kondygnacja nieco szersza od drugiej. W bocznych elewacjach symetrycznie ukształtowane nisze zamknięte potrójnymi arkadiami w krótszych i poczwórnymi w dłuższych bokach. W pierwszej kondygnacji elewacji frontowej krótszej otwór wejściowy zamknięty półkoliście, elewacji bocznych od strony placu kościelnego jeden prostokątnych otwór okienny zamknięty półkoliście. W kondygnacji drugiej w krótszych ścianach szczytowych po jednym dużym otworze okiennym ( stojący prostokąt zamknięty półkoliście). W ścianach dłuższych elewacje boczne) po jednym półkolistym otworze okiennym na wysokości zwieńczeń otworów okiennych w ścianach szczytowych. Zwieńczenia wszystkich otworów okiennych ujęte gzymsem obiegającym dookoła drugą kondygnację dzwonnicy. Wzniesiona w 1860 roku.

 

Urząd Gminy w Mirczu – drewniany. Szkoła obecnie mieszkanie w Mirczu – drewniany. Areszt gminny w Mirczu – drewniany
Budynki drewniane parterowe zostały wniesione w końcu XIX w. są zabytkami architektury wiejskiej i stanowią przykład kształtowania się dziewiętnastowiecznego gminnego ośrodka użyteczności publicznej. Budynek dawnego aresztu gminnego jest obiektem unikalnym w tego rodzaju budownictwie.

Dawny Urząd Gminy – drewniany. Areszt Gminny – drewniany
Obydwa budynki były wzniesione w końcu XIX wieku według typowych projektów wypracowanych zapewne przez inżyniera – architekta powiatowego w Hrubieszowie na podstawie jakichś ogólnych wzorców rządowych. Obydwa budynki uległy stosunkowo niewielkim zmianom, przede wszystkim w przedziałach wewnętrznych.Gmina została utworzona w nowym przedziale administracyjnym tzw. Królestwa Polskiego w 1867 roku jako jednostki administracyjne pierwszego rzędu. Powołanie tych urzędów wymagało nowych odpowiednich pomieszczeń. Stanowią one swego rodzaju zabytki budownictwa użyteczności publicznej z okresu zaboru rosyjskiego

 

 

Kościół murowany wraz z cmentarzem przykościelny z drzewostanem.
Dawna cerkiew parafialna gr.- kat.p. w. Opieki N. P.Marii w Modryniu wraz z drzewostanem w granicach cmentarza pocerkiewnego, wzniesiona została w 1740 r. z Fundacji Rozalii Wilgi. Murowana na planie kwadranta z węższym prezbiterium i prostokątna kruchtą od zachodu, nadbudowaną czworoboczną wieżą drewnianą konstrukcji słupowo – ramowej, oraz z klasycystycznym grobowcem rodziny Kuźmińskich z 1828 r. od południa: wnętrze świątyni nakryte pozornym sklepieniem, a elewacje zewnętrzne urozmaicone ramowymi podziałami – jako cenny przykład budowli sakralnej, której indywidualny kształt nadany został dzięki połączeniu barokowej szaty zewnętrznej z elementami tradycyjnego budownictwa drewnianego; wraz z otaczającym drzewostanem tworzy to malowniczą całością, stanowiącą ciekawy akcent w miejscowym pejzażu.

Cmentarz wojenny z I wojny światowej w Modryniu.
Cmentarz pochodzi z okresu I wojny światowej, nieczynny. Na cmentarzu nie zachowały się mogiły ziemne ani nagrobki. W latach 90 – tych została wykonana renowacja cmentarza poprzez wykonanie ogrodzenia z przęseł metalowych, odnowiono rów wokół cmentarza i obsiano trawą.

Park Dworski w Szychowicach.

Park dworski powstał w II połowie XVIII wieku. Z regularnej kompozycji zachowały się: ślad parteru ogrodowego na osi nieistniejącego już dworu, aleje, altany lipowe i jesionowe oraz syngiel tonowe drzewa pomnikowe.
Dawna cerkiew prawosławna obecnie Kościół parafialny w Wiszniowie oraz cmentarz przykościelny z drzewostanem.
Cerkiew wkrótce po wybudowaniu zamieniono na prawosławną i następnie po częściowej przebudowie w 1922 r. erygowano na kościół rzymsko- katolicki. Należy do grupy cerkwi powstałych w ostatnich latach przed kasata unii, którym zaczęto nadawać obce na tych terenach ukształtowanie i zdobnictwo charakterystyczne dla architektury rosyjskiej.

Cmentarz wojenny z I wojny światowej w Radostowie.
Cmentarz pochodzi z I wojny światowej. Występują na nim ślady mogił zbiorowych oraz kurhan. Cmentarz ma kształt wydłużonego czworoboka o powierzchni 0.4 ha. na cmentarzu znajduje się 8 mogił zbiorowych i 36 indywidualnych. Na szczycie kopca stoi krzyż betonowy o wysokości 4,3 m. pierwotnie na krzyżu wisiał drewniany wizerunek Chrystusa podczas uszkodzenia ( złamania) krzyża rzeźbę Chrystusa przeniesiono do Wiśniowieckigo kościoła. Na cmentarzu pochowani są żołnierze, którzy polegli w walce pomiędzy wojskami austryjackimi i rosyjskimi, poległa również miejscowa ludność. Poległo wówczas około 3000 osób. Brak śladów zarysów mogił. Cmentarz porasta trawa i inne rośliny zielone

Kościół parafialny, Dzwonnica, Cmentarz przykościelny z drzewostanem w Mirczu.
Dawna cerkiew gr.-kat. p.w. ss. Kosmy i Damiana obecnie kościół parafialny p.w. Zmartwychwstania Pańskiego w Mirczu, murowany wraz z wyposażeniem w zabytki ruchome, murowaną dzwonnicę oraz drzewostan w granicach ogrodzenia cmentarza kościelnego, występuje jako przykład architektury sakralnej z pierwszej ćwierci XIX wieku.

Plebania drewniana w Kryłowie
Za ogrodzeniem kościelnym położona jest posesja plebańska, na której wzniesiono w miejsce poprzedniej między 1919 – 1931 rokiem nową plebanię o charakterze dworkowym.

Młyn motorowy w Kryłowie
Młyn motorowy pochodzi z 1911 roku jest on murowany, 3 – kondygnacyjny. W dalszym ciągu działający.

Figura św. Mikołaja z wilkiem kamiennym
Położona jest w Koloni Kryłów przy drodze do Szychowic. Zachowała się kamienna figura św. Mikołaja z wilkiem, ustawiona obok źródła z wodą uchodzącą za lecznicą. Figura jest niezwykle oryginalna i jedyna tego rodzaju przedstawia św. biskupa naturalnej wielkości, ustawionego na kilkustopniowym cokole, zaś obok na oddzielnych cokołach umieszczone są z jednej strony siedzący wilk, z drugiej kosz z kilkoma bochenkami chleba.

Cmentarz prawosławny w Miętkim.
Cmentarz leży 40 m od drogi z Adeliny do Mircza, za kaplicą rzymsko – katolicką. Czynny był do II wojny światowej. Zachowało się kilkanaście nagrobków kamiennych i betonowych sprzed 1945 roku oraz drewniane krzyże. Wyróżnione są mogiły: czternastu nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1939 r., sanitariuszka poległa we wrześniu 1939 roku oraz Agnieszka i Michał Bryn zamordowani w 1945 r. przez bandy UPA.

Dom młynarza w Mirczu
Położony jest w odległości 25 m. od młyna. Został wzniesiony na początku lat 20 – tych. Pierwszym właścicielem był Brzozowski Jan po jego śmierci pod koniec lat 70 – tych przeszedł na własność Tadeusza Panasa.Obecnie pustostan.

Kapliczka murowana w Modryniu.
Położona tuż przy drodze do Hrubieszowa naprzeciw kościoła rzymsko – katolickiego w Modryniu. Murowana ogrodzona płotkiem z przęseł metalowych.

Cmentarz z okresu Powstania Styczniowego w Mołożów Kol.
Położona 400 m na wschód od drogi z Mołożowa do Miętkiego. Mogiła zbiorowa pochodzi z 1863 r. Pierwszy pomnik wzniesiono na mogile w 1967 r. zniszczony został przez Ukraińców podczas okupacji w 1967 r. obok mogiły wybudowano kolejny pomnik ku czci poległym bohaterom. W mogile pochowani są Powstańcy Styczniowi polegli w 1863 r. Liczba poległych nie jest znana.

Cmentarz unicki w Prehoryłem
Cmentarz położony jest na północnym skraju wsi, przy drodze z Kryłowa do Gołębia. Cmentarz ma kształt zbliżony do ćwiartki koła o powierzchni 0,3 ha. Podział na kwatery nie występuje. Na cmentarzu zachowały się 4 nagrobki:
– prostopadłościenny postument przykryty płyta z gzymsem, na płycie nadstawa w kształcie obelisku zwieńczona krzyżem na kuli. Jest to najstarszy nagrobek z czytelną inskrypcją imienną, zachowany na cmentarzu poza terenem kościelnym „Marianna Bartkowska Majewska zm. 1788 r.”
– prostopadłościenny postument przykryty płytą z wielostopniowym gzymsem, płycie krzyż żeliwny „Anna Skórska zm. 1811r.”
– żeliwny krzyż na podstawie z trzech kręgów kamiennych, nie zachował się tablica inskrypcyjna.

Szkoła Podstawowa (dawny budynek folwarczny) w Starej Wsi.
Budynek usytuowany w centrum wsi równolegle do drogi Mircze – Tomaszów Lub., w odległości ok. 80 m od jej płn. skraju przed elewacją frontową rozciąga się boisko sportowe. Wzniesiona na początku XX w. budynek pełnił funkcję budynku mieszkalnego służby folwarcznej i należał do kompleksu zabudowań dworskich. Po roku 1945 przejęty przez szkołę podstawową w Starej Wsi. Wystrój architektoniczny fasad neoromański. Obecnie pustostan

Kapliczka św. Jana Nepomucena w Starej Wsi.
Kapliczka o charakterze przebłagalnym utytułowana w sąsiedztwie strumienia, a więc w miejscu trwale związanym z kultem św. Jana Nepomucena. Jej architektura utrzymana jest w stylu neoromańskim, z elementami neogotyckimi (żelazne ogrodzenie). Zastosowana tu forma mało charakterystyczna dla kapliczek przy drożnych.

Gmina Trzeszczany

Gmina Trzeszczany położona jest w powiecie hrubieszowskim, który jest najbardziej wysuniętym na wschód obszarem Polski

Gmina obejmuje powierzchnię 90,17 km2 i liczy 4717 mieszkańców stan na 10-05-2011). Składa się z 14 sołectw. Wieś Trzeszczany – jako siedziba urzędu i władz samorządowych gminy, położona niegdyś w powiecie horodelskim, po raz pierwszy w źródłach historycznych wzmiankowana była w 1468 r. Wówczas istniała tu już parafia rzymskokatolicka. Pierwszy kociół katolicki pochodzący sprzed 1468 r. został na przełomie XIX i XX w. przeniesiony do miejscowoci Chmiel w dawnym powiecie lubelskim. Obecny neogotycki kociół murowany wzniesiono w latach 1913 – 1923. Do innych interesujących zabytków architektonicznych świadczących o bogatej kulturze gminy zaliczyć należy: klasycystyczny pałac w Trzeszczanach pochodzący z XIX w. z oficyną, spichlerzem, stajniami i budynkiem mieszkalnym, usytuowany w parku krajobrazowym, także z XIX w. Zachowały się też pozostałości parku Nieledew z murowanym dworem z drugiej połowy XIX w., z oficyną, drewnianą rządcówką i murowaną ziemną lodownią. Według spisu z 1827 r. Trzeszczany liczyły 428 mieszkańców i 60 domów. W XIX w. funkcjonował tu także browar. Na terenie gminy znajdują się 263 stanowiska archeologiczne, świadczące o 699 faktach osadniczych. Trzy sporód nich wpisano do rejestru zabytków. Są to: cmentarzysko kurhanowe w Trzeszczanach, kurhan w Józefinie i kurhan w Korytynie. Z badań archeologicznych wynika, że krajobraz kulturowy gminy Trzeszczany kształtował się w epoce neolitu i brązu (cykl kultur sznurowych, kultura łużycka) później przez kulturę przeworską, dalej wielborską, by we wczesnym średniowieczu zdominowany został przez kulturę Słowian.

Datę powstania Trzeszczan trudno jest ustalić. Brak jest jakichkolwiek zapisków, od kiedy ta wieś istnieje i skąd wywodzi się jej nazwa. Prawdopodobnie Trzeszczany istniały jużw dawnych czasach słowiańskich. Według jednej z wielu legend, dawniej Trzeszczany otaczał z trzech stron las, tworząc jakby trzy ściany. Stąd prawdopodobnie miejscowość ta nosiła nazwę Trzyściany. W późniejszym okresie nazwa ta została przekształcona na Trzeszczany.

Wieś położona była w staropolskim powiecie horodelskim. Po raz pierwszy wzmiankowana w źródłach w 1468 roku, kiedy istniała tu już parafia rzymsko-katolicka. Wedle rejestru poborowego z 1472 r. były tu dwa działy uboższej szlachty: Piotra Koszela oraz braci Franciszka (?) i Ziemniaszka. Już wówczas istniały tu 2 karczmy zajezdne. Natomiast według innego rejestru, z 1578, występowało we wsi 5 części szlacheckich (m. in. Łuszczewskich) na 5,75 łana (130,2 ha) gruntów uprawnych.

Według spisu z 1827 r. wieś liczyła 66 domów oraz 428 mieszkańców; zaś wg spisu z r. 1921 (wówczas w gm. Mołodiatycze) już 155 domów oraz 896 mieszkańców, w tym 80 Żydów i 164 Ukraińców.

W XIX stuleciu funkcjonował tu browar, w 1879 r. produkujący 3.430 wiader piwa.Na początku XX w. Trzeszczany należały do dziedzica Milzeckiego. W 1894 r. Cały majątek zakupił dziedzic Jan Bielski. Przed zakupieniem majątku zajmował się handlem. Po niedługim czasie wykupił herb szlachecki, a później nawet tytuł książęcy. Już w XVIII wieku w Trzeszczanach istniała szkoła.

Obecny neogotycki kościół murowany p.w. Świętej Trójcy i Narodzenia N.M.P. wzniesiono w latach 1913 -1923 wg projektu Stefana Szyllera. Do innych interesujących zabytków architektonicznych, świadczących o bogatej przeszłości gminy, zaliczyć należy zespół pałacowy Bełżeckich z I poł. XIX w. w którego skład wchodzi klasycystyczny pałac w Trzeszczanach, pochodzący z XIX wieku, z oficyną, spichlerzem, stajniami i budynkiem mieszkalnym, usytuowany w rozległym parku krajobrazowym, także z XIX wieku, w stylu angielskim. Zachowały się też pozostałości parku w miejscowości Nieledew z murowanym dworem z drugiej połowy XIX wieku, z oficyną, drewnianą rządcówką i murowaną ziemną lodownią.

Częstym widokiem tych okolic są przydrożne kapliczki, których jest niezliczona ilość. Na uwagę zasługują kapliczki w Bogucicach i w Nieledwi.

 

Trasy rowerowe

Każda z czterech tras rowerowych ma swój początek i koniec w Hrubieszowie, gdzie turyści mogą odwiedzić m. innymi: dworek Du Chateau, cerkiew prawosławną, podominikański kościół barokowy z 1750 r., kościół rzymsko-katolicki p.w. św. Stanisława Kostki, zespół dworski Gołakowskich, zespół pałacowy Kiesewetterów, muzeum.

Zaplanowane trasy przebiegają przez malownicze i unikalne przyrodniczo miejsca, wśród ciekawych zabytków historycznych i sakralnych.

Zielona rowerowa trasa turystyczna długości około 25 km – Hrubieszów – Gródek – Czumów – Kozodawy – Czerniczyn – Hrubieszów:

– Gródek – „Królewski Kąt” – miejsce przeprawy Bolesława Chrobrego w Wyprawie na Kijów w 1018 r., siedlisko susła perełkowego oraz bobra europejskiego.

– Czumów – eklektyczny pałacyk z połowy XIX w.

 

Niebieska rowerowa trasa turystyczna długości około 50 km – Hrubieszów – Gródek – Czumów – Ślipcze – Kryłów – Małków – Mieniany – Masłomęcz – Hrubieszów:

– Ślipcze -tajemnicze kurhany z „Mogiłą Chrobrego”, malowniczy przełom Bugu,

– Mieniany – dobrze zachowany cmentarz poprawosławny oraz klasycystyczna kaplica grobowa rodziny Madan de Magura z I poł XIX wieku – obecnie kościół filialny,

– Masłomęcz – starożytna stolica regionu, w którym Goci rozwijali potężną cywilizację z Chatą Gocką

Czarna rowerowa trasa turystyczna długości około 70 km – Hrubieszów – Masłomęcz – Mircze – Adelina – Tyszowce – Malice – Werbkowice – Gozdów – Brodzica – Hrubieszów:

– Mircze – budynek dawnego aresztu z 1870 r.,

– Tyszowce – kościół parafialny pw. św. Leonarda w Tyszowcach a w nim 5 m świece z czasów Potopu Szwedzkiego 1655r., prywatne muzeum p. Czarnieckich

– Malice – Kaplica Lubowieckich z XIX w.,

– Werbkowice – drewniana cerkiew grekokatolicka z 1864 r, klasycystyczny pałac pierwszej połowy XIX w.,

Czerwona rowerowa trasa turystyczna długości około 80 km – Hrubieszów – Mieniany – Cichobórz – Kosmów – Kryłów – Małków – Mircze – Stara Wieś – Mołożów – Nabróż – Tyszowce – Czermno – Wronowice – Malice – Łysa Góra – Werbkowice – Wilków – Podhorce – Leopoldów – Nieledew – Obrowiec – Hrubieszów:

– Kosmów – park podworski, kopiec (pomnik z okresu zarazy moriwej),

– Cichobórz – największa na zamojszczyźnie kolonia czapli siwej,

– Kryłów – ruiny XVI-to wiecznego zamku na wyspie, neogotycki kościół z obrazem matki Boskiej Loretańskiej, słynący cudami,

– Stara Wieś – Kaplica św. Jana Nepomucena,

– Mołożów – pomnik powstańców z 1863 r. wystawiony obok mogiły kryjącej ok. 100 ciał,

– Czermno – Grodzisko w Czermnie,

– Wilków – kościół parafialny p.w. św. Floriana i św. Urszuli, wybudowany na miejscu nie istniejącego dziś kościoła, powstałego wraz z parafią w 1325r,

– Nieledew – pozostałości parku z murowanym dworem z drugiej połowy XIX wieku, z oficyną, drewnianą rządcówką i murowaną ziemną lodownią. Na uwagę zasługują też kapliczki w Nieledwi,

– Obrowiec – w przydrożnych, wysokich skarpach gnieździ się żołna, cmentarzysko z I wojny światowej w postaci kopca zwieńczonego krzyżem,

Ciekawostki

W dzień św. Michała król Władysław Jagiełło przebywając na Zamku Górnym we Lwowie, nadał prawa miejskie królewskiej wsi Rubieszów w ziemi Chełmskiej i powołał mieszczanina chełmskiego - Bartłomieja - na stanowisko wójta nowego miasta.
Nadanie przywilejów targowych przez króla Zygmunta Starego.
Zygmunt August nadaje Hrubieszowowi herb, rozkazuje otoczyć miasto wałami wraz z umocnieniami obronnymi i domami - bramami - Chełmska i Bełską. Drewniany zamek otoczony został osobną fosą.
Miasto zostaje siedzibą władz obwodu w woj. lubelskim.

Dane kontaktowe

Kontakt

  • mjr H. Dobrzańskiego „Hubala” 1, 22-500 Hrubieszów
  • 799 110 761
  • gotania.lot@gmail.com
  • www.lotgotania.pl